Đền Cửa Lân - Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh

Đền Cửa Lân (Còn gọi là Đền Bà) thuộc thôn Ngải Châu, xã Đồng Châu, tỉnh Hưng Yên là di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh; là nơi thờ: “Tứ vị thánh Mẫu Đại Càn Quốc Gia Nam Hải”. Đối chiếu với ghi chép trong sử cũ như; “Đại việt sử ký toàn thư thời Nhà Trần”, dựa vào tài liệu chữ hán như: Ngọc phả, Sắc phong, Câu đối Đại tự của các triều vua Nhà Nguyễn, sưu tầm thần tích được biết Tứ vị thần Nữ là: “Hoàng Hậu - Công Chúa Mai Lương - Hạnh Lương và Thị Nữ”. Các vị Nữ thần đã có công Âm phù giúp cho Vua Trần Anh Tông đánh thắng giặc vào năm 1311, giúp Lê Lợi đánh thắng quân Minh vào năm 1426. Vì thế các triều đại cung phụng lập Đền thờ: “Tứ vị Hồng Nương”; thời Hậu Lê Vua ban sắc phong “Đại Càn Quốc Gia Nam Hải, Ngự Trấn Giang, Đầu hộ quốc tế, Thế an dân, Thượng đẳng thần tối linh, Đại vương Thần”; được cai quản 12 cửa sông của nước ta thời bấy giờ, từ đó đến nay nhân dân các vùng cửa sông, vùng ven biển Bắc bộ và Trung bộ lập Đền thờ các vị thần linh lịch sử trên.

Năm 1828 sau khi Doanh điền Sứ Nguyễn Công Trứ mộ Dân đi khai hoang, lập lên đất Tiền Châu, (là huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình cũ), khu vực nhà Đền xưa kia gọi là Cồn Tiên là nơi neo đậu thuyền đánh cá của ngư dân nhiều địa phương đến làm ăn sinh sống. Năm 1835, ngư dân trong vùng đóng góp tiền của xây dựng Đền để thờ “Tứ vị Thánh mẫu”, truyền rằng khi đó, Đền xây theo lối kiến trúc chữ Đinh, bộ khung kiến trúc bằng tre, gỗ; vào năm Duy Tân thứ nhất (1907) quan tri huyện Tiền Hải bấy giờ là Vũ Danh Dương (người trấn Sơn Nam, trước đó làm quan tri huyện Quỳnh Lưu) đã cấp kinh phí cùng với sự đóng góp của nhân dân trong vùng để xây dựng lại Đền thờ theo lối kiến trúc chữ Tam gồm 3 toà: Tiền tế, Trung tế, Hậu cung cùng với 1 toà giải vũ để tiện cho các công việc khánh tiết của Đền.

Hiện nay khu di tích Đền Cửa Lân tọa lạc tại thôn Ngải Châu, xã Đồng Châu, tỉnh Hưng Yên, khuân viên nhà Đền nhìn ra cửa Sông Lân, mang lượng phù sa bồi đắp ban tặng cho nhân dân Đồng Châu và các xã lân cận về tiềm năng phát triển kinh tế biển - kinh doanh dịch vụ Du lịch. Trải qua gần 200 năm tồn tại với thời gian và chịu nhiều trận bom đạn của thời kỳ chiến tranh, ngôi Đền xưa kia đã bị đổ nát chỉ còn lại phần móng gạch; năm 1992 thể theo nguyện vọng và nhu cầu hưởng thụ đời sống văn hóa tâm linh, xã đã trình các cấp thẩm quyền cho phép phục hồi, tôn tạo lại di tích phục vụ đời sống văn hóa tâm linh của nhân dân trong và ngoài xã.

Lễ hội Đền Cửa Lân diễn ra từ ngày 10 tháng 3 đến ngày 12 tháng 3 Âm lịch hàng năm. Thời gian Khai mạc Lễ hội năm nay vào hồi 8 giờ 30, ngày 26 tháng 4 năm 2026, tức ngày 10 tháng 3 Âm lịch.